" بَر " به معنی بالا است :

دولت از گوهر زینت نه فرود است و نه بر    نصرت از گوشه ی تاجت نه فراز است و نه باز

به همین جهت از آن کلمه ی " برتر " را ساخته اند .
در سر افعال نیز پیشاوند است که بالا بودن و ارتفاع را می رساند : برآمد ، برانگیخت ، برافراشت ، برداشت
در این دو مورد کلمه ی " بر " از حروف اضافه نیست و در موارد زیر از حروف اضافه است :

1-حس بالا بودن چیزی را می رساند :
همچنان باز از خراسان آمدی بر پشت پیل      کاحمد مرسل به سوی جنّت آمد از براق

2- در وجوب و لزوم : بر شماست که این کار را انجام دهد و پاداش آن بر من است .

3- در موقع قصد و آهنگ :
بر آن سرم که اگر همتم کند یاری    ز بار منت دونان کنم سبکباری

4- در پیاپی بودن و ترتیب و آن وقتی است که اسم بعد از آن مکرّر شود :
آن که چون پسته دیدمش همه مغز      پوست بر پوست بود همچو پیاز

" در " دارای چند معنی است :

1- ظرفیت رامی رساند که می تواند واقعی یا حسی باشد : چند کتاب در خانه دارم . امروز در منزل نمی مانم . نکوکاران در آسایشند و بدکاران در رنج .

2- سوی و طرف  را می رساند :
نگه کرد رنجیده در من فقیه     نظر کردن ِ عاقل اندر سفیه

3- به معنی " را " :
ز تو آیتی در من آموختن     زمن دیو را دیده بر دوختن

4- قُرب و مصاحبت را می رساند :
دل به تو داده است نشانی مرا     در تو رسم گر برسانی مرا

5- اتصال و کثرت : سپر در سپر ، عنان در عنان ، باغ در باغ

کلمات در ، اندر ، درون ، اندرون ، گاه به یک معنی استعمال می شود ، با این تفاوت که لفظ " درون و اندرون " با کسره اضافه و " در " و " اندر " بدون کسره ی اضافه می آیند .

هرگاه " در " و " اندر " بر سر فعل بیایند ،حرف اضافه نیستند :
بخت بازآید از آن در که یکی چون تو درآید    روی میمون تو دیدن درِ ِ دولت بگشاید

در تاریخ 1388/05/17 و در ساعت 03:19 نظر دهید ()

" با " در این معانی استفاده می شود :

1- به معنی مصاحبت و همراه بودن :
از دشمنان دوست حذر گر کنی رواست       با دوستان ِ دوست تو را دوستی نکوست

2- به معنی طرف و سوی باشد :
بَرَد از وی پیامی چند با او       زلیخا را دهد پیوند با او
با شیراز شد ، با یزد رفت ، با تهران آمد .

3- استعانت را می رساند :
جهان را با دیده ی عبرت ببین . با دست ِ توانا به ناتوان یاری کن .

4- برای مقابله و برابری می آید :
با روی تو آفتاب دیدم      خوب است و لیکن آن ندارد

5- به جای " با وجود " می آید :
با صیقل ضمیر تو چون عکس آینه      مرئی شود ز ظِلّ بدن صورت حواس

در کلمه ی " با آنکه " نیز همین معنی را دارد  و در قدیم به جای آن ، " باز آنک " می گفتند .
گاهی " با " با اسم ترکیب می شود و معنی صفت به اسم می دهد : با دانش ، با خرد ، باهوش
این گونه " با " جز کلمه ی مرکب است و حرف اضافه نیست .

" از " دارای معانی فراوانی است :

1- بیان جنس می کند و مابعد آن مبیّن کلمه ی پیشین است :
درفشش سیاه است و خفتان سیاه     ز آهنش ساعد ز آهن کلاه

2- برای تبعیض آید و این در صورتی است که مابعد آن جمع یا اسم جمع یا اسم عام باشد :
شنیدم که در مرزی از باختر     برادر دو بودند از یک پدر

3- سببیّت را می رساند :
گر خدا خواهد نگفتند از بطر     پس خدا بنمودشان عجز بشر

4- مجاورت را می رساند : کاران از شهر گذشت ، چاره از دست ما رفت

5- آغاز و ابتدا را می رساند و ناچار پس از آن لفظی باید باشد تا معنی زمان یا مکان را برساند :
آمد نوروز هم از بامداد    آمدنش فرخ و فرخنده باد

6-مِلک و اختصاص را می رساند : این خانه از من است . این دفتر از کیست ؟ ، این خانه از آن من است

7- مفید معنی تفضیل می باشد : سگ حق شناس به از مردم ِ ناسپاس

8- " از " اگر با کلمه ی " بَر " مرکب شود ، به معنی استعلا است :
چو یک هفته بگذشت هشتم پگاه       نشست از بر ِ گاه پیروزشاه

در تاریخ 1388/05/15 و در ساعت 03:18 نظر دهید ()

مقصود  از حروف اضافه ، کلماتی است که نسبت ِ میان دو کلمه را بیان کند و مابعدِ خود را متمم کامه ی دیگر قرار دهد ، چنان که معنی کلمه ی نخستین ، بدون ذکر ِ دوم ، ناتمام باشد ، مانند : به تو می گویم . با شما خواهم رفت .  از او پرسیدن . که معانی این افعال بدون حرف اضافه ناتمام است .

مشهورترین جروف اضافه عبارتند از : ب ، با ، از ، بر ، تا  ، در ، اندر ، نزد ، نزدیک ، پیش ، برای ، بهر ، روی ، زیر ، زبر ، سوی ، میان ، پی

" به " در این معانی استعمال می شود :

1- به معنی " همراه " که از آن به مصاحبت تعبیر کنند : به ادب سلام کرد ، به سلامت عزیمت نمود .
2- ظرفیت زمانی و مکانی :
دهقان به سحرگاهان کز خانه برآید     نه هیچ بیارامد و نه هیچ بپاید

ای که گویی ، به یمن بوی دل و رنگ وفاست       به خراسان طلبم کان به خراسان یابم

3- " قسم " :
بگویم که بنیاد سوگند چیست     خرد را و جان ِ تو را بند چیست
بگویی به دادار خورشید و ماه       به تیغ و به مهر و به تخت و کلاه

4- در بیان جنس ، چنان که به جای آن " از جنس ِ " بتوان استفاده کرد : به مردم شمار ، به مرد مدار .
5- به معنی " طرف " و " سو ی " :
چو زین کرانه شِه شرق دست برد به تیر     بر آن کرانه نماند از مخالفان دیّار

6-" استعانت " معنی می دهد و در این صورت آنچه پس از آن آید ، افزار کار و عمل است :
به لشکر توان کرد این کارزار     به تنها چه برخیزد از یک سوار

7-" تعلیل " و در این حال ، مابعد ِ آن علت ِ حکم است :
به جرم خیانت به کیفر رسید . به گناه خود مأ خوذ گردید .

8- بر مقدار دلالت می کند : به دامن در فشاند

9-در آغاز و ابتدای سخن به کار می رود :
به نام خداوند جان و خرد    کزین برتر اندیشه برنگذرد

10- به معنی  " برای " :
به طواف کعبه رفتم به حرم رهم ندادند     که تو در برون چه کردی  که درون کعبه آیی

11- سازگاری و توافق می باشد :
اگر جز به کام من آید جواب     من و گرز و میدان افراسیاب

12- بر عوض و مقابله دلالت می کند :
آسمان گو مفروش این عظمت کاندر عشق     خرمن به جوی خوشه ی پروین به دو جو

13- به معنی استعلا است و در این هنگام آن را به " بر " تأکید توان کرد :
نهاد افسرش پست بر خاک بر      همی کرد نفرین به ضحاک بر

14- به معنی " را " :  به من گفت ، به من داد ، به من بخشید

15- قرب و نزدیکی :
که فردا به داور بود خسروی    گدایی که پیشت نیرزد جوی

16- به معنی نهایت و پایان است : از باختر به خاور شتافت .

17- برای ترتیب : دم به دم ، خانه به خانه

18- افاده ی تشبیه کند :
لطفش به بهار شادمانی است    قهرش به سموم زندگانی است

19- در توضیح و تفسیر به کار می رود :
به تن زنده پیل و به جان جبرئیل     به کف ابر بهمن به دل رود نیل

حرف " ب " در اول بعضی افعال برای زینت می آید : بگو ، بروم ، بیا ، بزند ، برفت و گاهی در اول اسم می آید و به آن معنی وصفی می دهد : بهوش ، بخرد ، بدانش

در تاریخ 1388/05/13 و در ساعت 03:17 نظر دهید ()

که :

کلمه ی " که "   در صورتی که حرف ربط و پیوند باشد ، به حساب مقام ، در معانی مختلف به کار می رود از قبیل :

1- سببیت و تعلیل : ای فرزند ! رساتگو باش که راستی مایه ی رستگاری است .

2- تفسیر و تبیین :
شنیدستم که هر کوکب جهانی است     جداگانه زمین و آسمانی است

3- در مورد مفاجات و امر ناگهانی :    در این سخن بودیم که دو هندو از پس سنگی سر برآوردند

4- به معنی " اگر " : بنده ی گنهکار چه کند که توبه نکند ، چه کند بنده که گردن ننهد فرمان را .

5- به معنی " بلکه " : نه بلبل برگلش تبسیح خوانی است   که هر خاری به تسبیحش زبانی است

6- به معنی " از " متمم  صفت تفضیل : به سختی مردن به که بار منت دونان بردن

7- در موقع دعا :
چه خوش گفت فردوسی پاکزاد     که رحمت بر آن تربت پاک باد

چه :

کلمه ی " چه " در صورتی که به معنی تعلیل ، مرادف ِ " زیرا که " یا در مورد مساوات و برابری ، مرادف " خواه " باشد ، از حروغ ِ پیوند است

مثال تعلیل :  ای فرزند ! هنرآموز ، چه بی هنر همه جا خوار و بی مقدار است
بعد از "چه" تعلیل ، آوردن ِ لفظ " که " غلط است .

مثال  مساوات و برابری :
چه مردن دگر جا چه در شهر خویش     سوی آن جهان ره یکی نیست بیش

در صورتی که به معنی " چه قدر " و " بسیار :  باشد ، از قیود است :
چه خوش باشد که بعد از انتظاری       به امیدی  رسد امیدواری

اگر به معنی " چیز " باشد ، موصول است و چون پرسش را برساند از ادوات استفهام است :
 من آن چه شرط بلاغ است با تو می گویم     تو خواه از سخنم پند گیر و خواه ملال

مثال استفهام و پرسش :
کافران !  از بت بی جان چه تمتع دارید     باری آن بت بپرستید که جانی دارد

کلمه ی " چو " با " واو " مخفف " چون " به معنی " مانند " و " وقتی که "  باشد و در غیر این صورت " چه " بدون " واو " است :
چو آهنگ رفتن کند جان پاک      چه بر تخت مردن چه بر روی خاک

در تاریخ 1388/05/11 و در ساعت 03:15 نظر دهید ()

حرف ربط یا پیوند ، کلمه ای است که دو عبارت یا دو کلمه را به یکدیگر ربط و پیوند دهد و  بر دو گونه است : مفرد و مرکب

حروف ربط مفرد : و ، یا ، پس ، اگر ، نه ، چون ، چه ، تا
حروف ربط مرکب : چون که ، چندان که ، زیرا که ، همین که ، همان که ، بلکه ، چنانچه ، چنان که ، تا اینکه

کلمه ی  " تا "

در جایی که به معنی انتها و با متمم ذکر شود ، از حروف اضافه است مثل :
از امروز تا سال هشتاد و پنج        ببالدش گنج و بکاهدش رنج

و اگر حرف ربط باشد ، به معانی دیگر است  ، مثل :

1- شرط :
تا غم نخورد و درد ، نیفزود قدر ِ مرد       تا لعل ، خون نکرد جگر ، قیمتی نیافت

2- مرادفِ " همین که "
تا برگرفت قافله از باغ ، عندلیب      زاغ سیه به باغ درآورد کاروان

3- عاقبت و فرجام :
تا ببینم سرانجام چه خواهد بودن       تا ببینم که از عیب چه آید به ظهور

4- سببیت و نتیجه :
نام نیک رفتگان ضایع مکن      تا بماند نام نیکت برقرار

5- مرادف ِ " که "
عمر گرانمایه درین صرف شد       تا چه خورم صیف و چه پوشم شتا

6- مرادف ِ " چندان که " ، " هرقدر که " :
مزن تا توانی بر ابرو گره     که دشمن اگرچه زبون دوست به

7- دوام و استمرار :
تا سال و ماه و روز و شب است اندرین جهان     فرهنده باد روز و شب و ماه و سال تو

8- به معنی " زنهار " :
ز صاحب غرض تا سخن نشونی     که گر کاربندی پشیمان شوی

در تاریخ 1388/05/9 و در ساعت 03:13 نظر دهید ()

هر گاه مقصود از صفت  بیان  جنس و نوع  موصوف باشد ، بیشتر آن را با " ی " وحدت همراه می کنند و در اول آن  لفظ " ازین " می آورند

هر گاه  مقصود تعداد و شمردن  اوصاف باشد ، آن را هم عطف نمی کنند

در موقع ندا و الحاق " ی " وحدت  به هر یک از صغت ها ، مقصود شمردن و تعداد  اوصاف باشد و غالبا موصوف ذکر نمی شود .

در تاریخ 1388/05/7 و در ساعت 03:11 نظر دهید ()

تعدد صفت و موصوف

هرگاه موصوفی دارای چند صفت باشد آن را به یکی از سه طریق استعمال میکنند :
الف -  موصوف را مقذم می کنند و صفات را به همدیگر اضافه می کنند
ب-  آنکه صفات را به هم عطف می کنند
ج- بعضی از صفات را پیش از موصوف و بعضی  را پس از آن می آورند و در صورتی که در آخر موصوف " ی " وحدت نباشد ، اضافه می کنند

هرگاه صفت و موصوف ؛ متعدد باشد ، ممکن است آن را به یکی از چند طریق استعمال کنند :
الف -  هر صفتی با موصوف خود ذکر شود
ب- موصوف ها مقدم و صفت ها مؤخر باشند و در این صورت  یا هر دو صفت  به هر دو موصوف ممکن است  راجع شود یا آن که هر صغنی  به یکی از موصوف ها تعلق گیرد

و نیز ممکن است  یک صفت دارای  دو موصوف باشد

در تاریخ 1388/05/5 و در ساعت 03:10 نظر دهید ()

صفت سماعی و قیاسی

1- کلمه ای  را که دارای معنی وصفی باشد و در زبان پارسی ِ کنونی برای آن اشتقاق یا ترکیبی در تصور نباشد ، صفت سماعی گویند :  گران ، سبک ، نیک ، بد ، زشت ، تنگ ، کوتاه

2- کلماتی که بر رنگ دلالت می کنند  بیشتر صفت سماعی هستند :  سپید ، سیاه ، سرخ ، زرد 
و گاه قیاسی : نیلی ، آبی ، سرمه یی

3- صفات سماعی هنگام ترکیب مقدم هستند : گرانسنگ ، سبکمغز ، کوتاه قد
و گاه مؤخر می باشند : چشم سپید ، بالابلند

در تاریخ 1388/05/3 و در ساعت 03:09 نظر دهید ()

صفات ترکیبی

صفاتی را که از ترکیب دو اسم یا اسم و اداتی حاصل شود ، مرکب یا صفت ترکیبی می گویند و اقسام آنم به شرح زیر است :
1- ترکیب تشبیهی که از به هم پیوستن مشبه به  به  مشبه  یا مشبه به   به  وجه شبه  حاصل شود  مثل : سرو قد ، مشکموی ، گلرنگ ، مشکبوی

2- ترکیب دو اسم بدون ادات : جفا پیشه ، هنر پیشه

3- ترکیب دو اسم به اضافه ی ادات  مثل :  نیزه به دست

4- ترکیب اسم با ادات که انواع بسیاری دارد :
الف -  ترکیب " ب " و اسم : بنام ، بخرد
ب- ترکیب " با " و اسم :  با نام ، با عقل ، با غیرت
ج- ترکیب " هم " با اسم که اشتراک را می رساند :  همراه ، همنشین
د- ترکیب " نا " و "ن "  با اسم :  ناکام ، ناچار ، نامرد
ه- ترکیب " بی " با اسم : بی خرد ، بی شعور
و- ترکیب " مند " با اسم : هنرمند ، خردمند ، تنومند ، برومند
ز - ترکیب " ور " با اسم : هنرور ، دانشور ، سرور ، جانور ، گنجور ، رنجور  ،مزدور
ح- ترکیب اسم با " ناک"  که بیشتر افاده معنی علت و آفت میباشد : نمناک ، بیمناک

"بی " پیوسته بر سر اسم می آید  ولی " نا " هم به اسم و هم به صفت می تواند متصل شود ولی استعمال آن با صفت بیشتر است .

در تاریخ 1388/05/1 و در ساعت 03:07 نظر دهید ()

صفت نسبی

صفت نسبی ، آن اتست که نسبت به چیزی یا محلی را برساند و علامت های آن عبارت است از :
1- " ی " در آخر کلمه مانند : آسمانی ، زیمینی ، آتشی ، هوایی ، خاکی ، پارسی ، اصفهانی ، نیشابوری

"ی " نسبت همواره  به مفرد ، پیوسته می شود و کلماتی از قبیل : کاویانی ، خسروانی ، کیانی ، پهلوانی ، نادر است و بر آن قیاس نمی توان کرد .

2- " ه" مخفی و غیر ملفوظ  : دو روزه ، یکشبه ، یکساله ، صده ، دهه ، هزاره
 و این " ه " غالبا در ترکیبات عددی  استعمال می شود .  و گاهی  تنهایی  در غیر این مورد استعمال شده است : مثل : نبرده

3- " ین " و این در آخر اسما در می آید :  سفالین ، جوین ، گندمین ، بلورین ، گلین  و گاهی این ادات را با "ه " جمع می کنند و در آخر کلمه می آورند : بلورینه ، زرینه ، سیمینه ، پشمینه

4- " گان " مانند : گروگان ، پدرگان

در تاریخ 1388/04/30 و در ساعت 03:06 نظر دهید ()