صفات ترکیبی

صفاتی را که از ترکیب دو اسم یا اسم و اداتی حاصل شود ، مرکب یا صفت ترکیبی می گویند و اقسام آنم به شرح زیر است :
1- ترکیب تشبیهی که از به هم پیوستن مشبه به  به  مشبه  یا مشبه به   به  وجه شبه  حاصل شود  مثل : سرو قد ، مشکموی ، گلرنگ ، مشکبوی

2- ترکیب دو اسم بدون ادات : جفا پیشه ، هنر پیشه

3- ترکیب دو اسم به اضافه ی ادات  مثل :  نیزه به دست

4- ترکیب اسم با ادات که انواع بسیاری دارد :
الف -  ترکیب " ب " و اسم : بنام ، بخرد
ب- ترکیب " با " و اسم :  با نام ، با عقل ، با غیرت
ج- ترکیب " هم " با اسم که اشتراک را می رساند :  همراه ، همنشین
د- ترکیب " نا " و "ن "  با اسم :  ناکام ، ناچار ، نامرد
ه- ترکیب " بی " با اسم : بی خرد ، بی شعور
و- ترکیب " مند " با اسم : هنرمند ، خردمند ، تنومند ، برومند
ز - ترکیب " ور " با اسم : هنرور ، دانشور ، سرور ، جانور ، گنجور ، رنجور  ،مزدور
ح- ترکیب اسم با " ناک"  که بیشتر افاده معنی علت و آفت میباشد : نمناک ، بیمناک

"بی " پیوسته بر سر اسم می آید  ولی " نا " هم به اسم و هم به صفت می تواند متصل شود ولی استعمال آن با صفت بیشتر است .

در تاریخ 1388/05/1 و در ساعت 03:07 نظر دهید ()

صفت نسبی

صفت نسبی ، آن اتست که نسبت به چیزی یا محلی را برساند و علامت های آن عبارت است از :
1- " ی " در آخر کلمه مانند : آسمانی ، زیمینی ، آتشی ، هوایی ، خاکی ، پارسی ، اصفهانی ، نیشابوری

"ی " نسبت همواره  به مفرد ، پیوسته می شود و کلماتی از قبیل : کاویانی ، خسروانی ، کیانی ، پهلوانی ، نادر است و بر آن قیاس نمی توان کرد .

2- " ه" مخفی و غیر ملفوظ  : دو روزه ، یکشبه ، یکساله ، صده ، دهه ، هزاره
 و این " ه " غالبا در ترکیبات عددی  استعمال می شود .  و گاهی  تنهایی  در غیر این مورد استعمال شده است : مثل : نبرده

3- " ین " و این در آخر اسما در می آید :  سفالین ، جوین ، گندمین ، بلورین ، گلین  و گاهی این ادات را با "ه " جمع می کنند و در آخر کلمه می آورند : بلورینه ، زرینه ، سیمینه ، پشمینه

4- " گان " مانند : گروگان ، پدرگان

در تاریخ 1388/04/30 و در ساعت 03:06 نظر دهید ()

صفت تفضیلی

صفت تفضیلی ، آن است که در آخر آن لفط " تر " افزوده شود و مفاد آن ، ترجیح موصوف است بر شخص دیگر که در وجود  صفت با  او شریک و همتاست و آن تنها به آخر صفت و کلماتی که در معنی صفت باشد ، پیوسته شود ، مانند : گوینده تر ، شتابنده تر ، فزاینده تر ،  گریانده تر ، مردتر  ،  برتر

صفت تفضیلی به یکی از سه طریق زیر استعمال می شود :

1- با " از " :  خرد از مال سودمندتر است .
2- با " که"  :  دانش ، بهتر که مال . سیرت ، پسندیده تر که صورت .
3- با  اضافه  ، چنانکه گوییم :  تواناتر ِ مردم کسی است که دانایی او فزونتر باشد .
 

هر گاه بخواهند صفت تفضیلی را اضفه کنند :  " ین " در آخر آن می آورند :  بزرگترین ِ شعرای ایران ، فردوسی است .

الفاضی از قبیل : مه ، به ، که  و بیش به معنی صفت تفضیلی استعمال می شوند و در آخر آن نیز " ین " در می آورند ، مانند : مهین ، بهین ، کهین .

 هر گاه " ین " در آخر صفات تفضیلی در آید ، افاده ی معنی تخصیص کند ، مثل : کمترین ، فاضلترین .

در این حالت اگر صفت تفضیلی را اضافه کنند ، ما بعد آن را جمع آورند ، مثل : بزرگترین ِ مردان و فاضلترین ِ رجال امروز اوست .
و بدون اضافه باید لفظ مفرد استعمال شود : تواناترین مرد ، بیناترین شاگرد .

در تاریخ 1388/04/28 و در ساعت 03:06 نظر دهید ()

صفت مفعولی

صفت مفعولی بر آنچه فعل بر او واقع شده باشد ، دلالت می کند ، مانند : پوشیده ، برده . یعنی آنچه ، پوشیدن و بردن بر او واقع شده باشد و علامت آن " ه " ماقبل مفتوح است که در آخر فعل ماضی در می آید .

ترکیبات صفع مفعولی از این قرار است :
1- آن که صفت را مقدم داشته ، اضافه کنند ، مانند : پروده ی نعمت ، آلوده ی منت .
2- با تقدیم صفت و حذف حرکت اضافه ، مانند : آلوده نظر
3- آن که صفت را در آخر آورند و هیچ تغییری  ندهند ، مثل :  خوا آلوده ، شراب آلوده
4- مانند نوع سوم ولی با حذف علامت صفت ، مثل : خاک آلود ، نعمت پرورد ، دستپحت
5- با تاخیر صفت و حذف " ده " از پایان آن ، چنانکه به ترکیب صفت فاعلی شبیه باشد : پناه پرور ، دست پرور

هر گاه بخواهند صفت مفعولی را که تخفیف یافته ، جمع ببندند آن را به حال اول بر می گردانند ، مثلا : دست پروردگان
ولی در تخفیف صفت فاعلی برگردانیدن  به حال اصلی لازم نیست ، مثل : گردنکشان ، سرافرازان ، نامداران

در تاریخ 1388/04/26 و در ساعت 02:59 نظر دهید ()

ترکیب صفت فاعلی

صفت فاعلی چهار قسم دارد :

1- حالت اضافی که صفت ، به مابعد ِ خود اضافه می شود :
فزاینده ی باد آوردگاه         فشاننده ی خون ز ابر سیاه

2- با تقدّم صفت و حذف کسره ی اضافه :
جهاندار محمود ِ گیرنده شهر     ز شادی به هرکس رساننده بهر

3- با تاخیر صفت بدون آن که در آن تغییری  رخ دهد :
منم گفت یزدان پرستنده شاه     مرا ایزد پاک داد این کلاه

4- با تاخیر صفت و حذف علامت صفت " نده " مانند سرافراز ، گردن فراز    که  سرفرازنده و گردن فرازنده بوده و این کار قیاسی است .

هرگاه صفت فاعلی با مفعول یا یکی  از قیود مثل : بیش ، کم ، بسیار ، پیش ، پس و نظایر آن ترکیب شود علامت صفت حذف می شود مثل :  کامجوی ، پیش گوی ،  کم گوی ، بسیار دان ، پیشرو ، پس رو

صفای که به " ان " ختم می شود ، هرگاه مکرر شود ، ممکن است  علامت صفت را از اول حذف کنند ، مثل : لرزلرزان ، جنب جنبان ، پرس پرسان ، کش کشان

در تاریخ 1388/04/24 و در ساعت 02:58 نظر دهید ()

صفت فاعلی

آن است که بر کننده ی کار یا دارنده ی معنی دلالت کند و علامت آن عبارت است از :
1- " نده" که در پایان فعل امر می آید :  پرسنده ، خواهنده ، شناسنده ، بافنده
2- " ان " مثل :  خواهان ، پرسان ، دمان ، روان ، دوان
3- " الف " که  آن نیز در پایان فعل امر می آید  ، مثل :  شکیبا ، زیبا ، خوانا ، گویا ، بینا ، پویا
4- " ار " غالبا در آخر فعل ماضی می آید  ، مثل : خریدار ، خواستار ، برخوردار ، نامردار ، گرفتار
5- " گار "  که بیشتر در آخر فعل امر و ماضی  می آید ، مثل :  آموزگار ، پرهیزگار ، آمرزگار ، آفریدگار
6- " کار " که غالبا به آخر اسم معنی  ملحق می شود  ، مثل : ستمکار ، فراموشکار
7- " گر " در آخر اسم معنی می آید ، مثل  : پیروزگر ، دادگر ، بیدادگر

صفت فاعلی که به " نده " ختم شود ، غالبا در عمل و صفت غیر ثابت استعمال می شود ، مثل : رونده ، یعنی کسی که عمل رفتن را انجام می دهد

صفاتی که به " ان " ختم می شود ، بیشتر معنی حال را می دهد : سوزان ، نالان ، روان ، دوان
صفاتی که به " الف " ختم می شود ، حالت ثابت را می رساند ، مثل :  دانا
لغاتی که به " گار ، کار ، گر " ختم می شود  مبالغه را می رساند مثل :  آموزگار  ، ستمکار ، ستمگر

"گار" همیشه بعد از کلماتی که از فعل مشتق می شود می آید ولی " کار " پس از اسم معنی و غیر مشتق به کار می رود .

" گر " در غیر اسم معنی ، شغل را می رساند ، مانند : آهنگر   و این جز صفات فاعلی نیست .

در تاریخ 1388/04/22 و در ساعت 02:55 نظر دهید ()

مصدر بر چهار نوع است : مصدر اصلی ، جعلی ، بسیط ، مرکب ، مخفف

1- مصدر اصلی : آن است که در اصل ، مصدر باشد : رفتن ، گفتن ، گرفتن

2- مصدر جعلی  یا " موضوع " آن است که در اصل ، مصدر نباشد  بلکه به آخر کلمه ی فارسی یا عربی لفظ " یدن "  افزوده باشند : تندیدن ، آغازیدن ، بلعیدن ، فهمیدن

بسیاری از مصادر عربی مانند : فهم ، طلب  و اسمی فارسی مثل : جنگ ، ترس و آغاز که امروز از خود آنها فعل ساخته می شود ، سابقا با مصادر دیگر ترکیب یافته و از خود فعلی نداشته اند ، مانند : فهم کردن ، طلب کردن ، بلع کردن  ، جنگ کردن

3- مصدر بسیط ، آن است که یک کلمه باشد : رفتن ، آمدن ، گفتن .

4- مصدر مرکب آن است که از دو کلمه و بیشتر آمیخته باشد :  برداشتن ، سخن گفتن

صورت تصریف فعل " خواندن "

وجه التزامی:

در تاریخ 1388/04/21 و در ساعت 15:27 نظر دهید ()

کلمه ای است که مفهوم فعل یا صفت یا کلمه ی دیگر را به چیزی از قبیل : زمان ، مکان ، حالت و چگونگی  مقید سازد و از ارکان اصلی جمله باشد ، مانند : هوشنگ پیوسته کار می کند ، هرگز بیکار نمی نشیند ، هر پرسش را عاقلانه جواب می دهد .   کلمات پیوسته ، هرگز و عاقلانه از قیود هستند .

ممکن ایت یک جمله دارای چند قسم از قیود باشد :  بهرام ، امروز اینجا خوب کار کرد .
" امروز " قید زمان و " اینجا " قید مکان و " خوب " قید  حالت است

ممکن است قیدی  بر سر قید دیگر افزوده شود : محمد بسیار دیر به خانه بازگشت

قید بر دو قسمت است : مختص و مشترک
قید مختص آن است که تنها در حالت قید استعمال شود ، مانند : هرگز ، هنوز
قید مشترک آن است که در غیر حالات قید نیز استعمال شود ، مانند : خوب ، بد و امثال آن که گاهی صفت واقع شوند  و گاهی قید : علی خوب کار می کند . محمد شاگرد خوبی است .

پاره ای از قیود مشهور از این قرار است :

1- قیود زمان : پیوسته ، همیشه ، گاه ، گاهی ، ناگاه ، ناگهان ، همواره ، دیر ، زود ، بامداد ، دوش ، پار ، پیرار ، شب ، روز ، دَردَم
2- قیود مکان : بالا ، پایین ، فرود ، چپ ، راست ، پیش ، پس ، آنجا ، اینجا ، درون ، برون ، هرجا ، همه جا ، ایدر
3- قیود مقدار :  بیش ، کم ، بسیار ، اندک ، پاک ، سراسر ، یکسر ، بسی ، بسا ، چند ، چندان ،  فراوان
4- قیود تاکید و ایجاب : البته ، لابد، لاجرم، ناچار، بی گفتگو، بی گمان ، بدرستی ، راستی را ، بی چند و چون
5- قیود ترتیب : پیاپی ، دمادم ، نخست ، درآغاز ، درانجام ، دسته دسته ، یکان یکان ، پی ، آنگاه
6- قیود نفی :  نه ، هیچ ؛ هرگز ، به هیچ وجه ، به هیچ رو ، اصلا ، ابدا ، مطلقا
7- قیود وصف :  خندان ، شادان ، سواره ، پیاده ، لنگ لنگان ،  عاقلانه ، آشکار ، نهان ، مردوار ، بنده دار ، آسان ، دشوار ، سربسته ، نهفته
8- قیود شک و ظن : پنداری ، گویی ، گوییا ، مگر ، شاید
9- قیود استفهام : کدام ، چند ، چه سان ، مگر ، هیچ
10- قیود استثنا : جز ، جز که ، مگر ، الّا
11- قیود تمنّی : کاشکی ، کاش ، ای کاش ، بو که ، آیا بود
12- قیود تشبیه : مانا ، همانا ، چنین ، چنان

در تاریخ 1388/04/14 و در ساعت 11:53 نظر دهید ()

یکی از اقسام نُه گانه ی کلمه ، فعل است و آن کلمه ای است که بر شدن  یا بودن یا کاری کردن در یکی از سه زمان دلالت می کند :
علی روان شد . مسعود معقول است . جمشید می خواند .

1- صورت فعل و هیأت  آن را از حیث مفرد و جمه و شخص و غیره " صیفه " یا " ریخت " می گویند : رفت ، رفتند ، آمدیم  ، آمدند .

2- زمان ، وقتی است که فعل در آن واقع شود : می روم ، رفتم ، خواهم رفت

زمان بر سه نوع است :

 گذشته یا ماضی ،  مثل : زدم ، رفتم
حال یا اکنون  ، مثل :  الآن می رود  . دارد می آید .
استقبال یا آینده  ، مثل : خواهم رفت . خواهد آمد .

3- اشخاص ِ فعل ، یعنی معلوم بودن ذاتی که فعل ، قائم به اوست ، و به او نسبت داده می شود و آن بر سه نوع است :
اول شخص ، دوم ضخی ، سوم شخص   .  و این سه مفرد یا جمع می توانند باشند .

اول شخص مفرد : رفتم                          اول شخص جمع : رفتیم
دوم شخص مغرد : رفتی                        دوم شخص جمع : رفتید
سوم شخص مفرد : رفت                        سوم شخص جمع : رفتند
 

تبصره : فعل گاهی در موقع ِ " اخبار " استعمال می شود که قابل ِ صدق و کذب است که مقصود گوینده خبردادن از امر واقعی است و در آن احتمال ِ راست و دروغ می رود :
علی رفت . بهرام دیروز آمد .
و گاه در موقع " انشا " که قابل صدق  و کذب نیست > مانند : بگو ، بیا ، مزن ، مرو ، آیا گفت ؟ شاید بیاید ، کاشکی می آمد .

در تاریخ 1388/04/12 و در ساعت 11:17 نظر دهید ()